مراقبت و سلامتی, مقالات, وبلاگ

بررسی تاتو به عنوان هنر در ساختار فرهنگی و اجتماعی معاصر

جزیره نیل | 0936.7600.271 | jazirehnail 00 بررسی تاتو به عنوان هنر در ساختار فرهنگی و اجتماعی معاصر مراقبت و سلامتی مقالات وبلاگ

چكيده

يکی از كنش های فرهنگی و اجتماعی رايج در ميان مردم جهان چه در دوره معاصر و چه در دوران گذشته، ايجاد نقش روی بدن می گويند. اگر بپذيريم كه ايجاد نقوش بر ِ روی بدن است. به انواع مختلف اين رفتار اجتماعی تاتو، خالکوبی و نقاشی بدن با ديدی زيبايی شناختی هنر است، پس می توان با رويکرد انسان شناسی هنر آن را باتوجه به ساختار فرهنگی و محيطی هر جامعه و با درنظرگرفتن فشارها و محدوديت های آن بررسی كرد. اين پژوهش كوشيده شده است درراستای ايجاد ديدی بازتر نسبت به تاتوكردن در جامعه معاصر خود با بهره گيری از در انسان شناسی هنر، پس از بررسی مشخصه های زيبايی شناختی به جستجوی فرانتس بوآس روش شناسی توصيفی تحليلی معنا از منظر هنرمند و مخاطب اين هنر بپردازد؛ و با درنظرگرفتن ويژگی های جهانی مشترك در اين هنر و حرفه، آن را در ساختار فرهنگی و اجتماعی ويژه خود كه سبب ايجاد ويژگی های سبکی خاص شده است، موردمطالعه قرار دهد. هدف اين پژوهش بررسی دو نکته در حوزه انسان شناسی هنر، درباره تاتو است؛ نخست آن كه ويژگی های زيبايی شناختی های هنری تا چه اندازه درباره تاتو قابل دريافت است؟ و سپس با مدنظر قراردادن اين موضوع كه تاتو معمول در نظريه علاوه بر ويژگی های زيبايی شناختی، وابستگی های فرهنگی و اجتماعی ويژه ای نيز دارد، به بررسی كاركردهای تاتو در ساختار فرهنگی و اجتماعی معاصر خواهد پرداخت. بنابر پژوهش حاضر نقوش تاتو و ايجاد آنها بر بدن ضمن برخورداری از ارزش زيبايی شناختی و ويژگی های تزيينی در ساختار فرهنگی و اجتماعی جامعه ای چون ايران، می تواند برآمده از تمايلات فردی چون تمايل به زيبايی باشد و مهم تر آن كه، دارای معنای نمادينی است كه از مناسبات اجتماعی چون تمايلات گروهی و آيينی و بافت فرهنگی و تاريخی ويژه آن جامعه تأثيرپذيرفته و برآنها تأثير می گذارد.

 

مقدمه

همه رفتار های انسانی از خوردن و خوابيدن تا خالکوبی و سوراخ كردن پوست، از خلال بدنمندی انسان در اجتماع معنا می يابد.
ممکن نيست بتوانيم از يك انسان سخن بگوييم بدون آن كه ابتدا فرض بگيريم چنين انسانی دارای بدنی محسوس و دارای حساسيت های خود باشد.
مرلوپونتی نيز دراين باره می گفت: بدن، ابزار عام ادراك جهان است. بدن را بايد محوری دانست كه امکان درك نسبت با جهان را به وسيله انسان ممکن می كند.
رابطه تنگاتنگی كه بدن همواره با جهان دارد، راه را برای انسان در جهان بازكرده ). وجود 8 :1392، و جهان را پذيرای او می سازد (لوبروتون انسان به جهان باز و گشوده است. انسان از رهگذر بدن، ذات حيات را از آن خود می كند و اين ذات را ازطريق ارز ش های نمادين مشترك خود با ديگران كه اين ارزش ها را درك می كنند، به بيان در می آورد.
نشانه گذاری اجتماعی و فرهنگی بدن می تواند از خلال نوشتار مستقيم جامعه بر پوست انجام بگيرد. اين عمل به شکل نوعی كندن، زخم زدن، تغيير شکل يا افزودن چيزی به پوست ممکن رايج در جوامع انسانی ً است.
شکل دادن های نمادين امری نسبتا به حساب می آيد: بريدن آيينی تکه ای از بدن، نشانه گذاری در عمق پوست، نوشتار پوستی به شکل خالکوبی های هميشگی يا موقت، آرايش و غيره، تغيير شکل دادن های كلی بدن (كشيدن .)تغييرات Parry, 2006: 6-8 جمجمه، تغيير شکل پاها)، ( اعمال شده روی بدن بنابر دلايل پزشکی و 1 دائمی و يا موقت غيرپزشکی انجام می گيرد.
يکی از روش های ايجاد تغييرات ظاهری در بدن، خالکوبی است. اين تغييرات در اجتماعات معاصركاربرد فراوانی دارد: ايجاد علايم و نمادهای اجتماعی، فرقه ای مانند فرقه های تبهکاری، نژادپرستان؛ مناسك گذرا (بلوغ و يا ازدواج) مانند آرايش صورت و ابرو و يا گذاشتن خال قرمزرنگ در پيشانی بعد از ازدواج (در هند) و مجازات های بدنی Cuyper( مانند نشان كردن محکومين با خالکوبی های خاص ).
اين كنش های اجتماعی و فرهنگی با خطراتی etl., 2010: 36 همراه است كه متأسفانه بيشتر كسانی كه حرفه ای در رابطه از خطرات ً با تاتو دارند و نيز، متقاضيان اين هنرها معمولا و پيامدهای بعدی آن، آگاه نيستند. بيشترين اين خطرات شامل عفونت های شديد بدنی، انواع آلرژی و تغيير حالت آن قسمت از بدن است. اين نوشتارهای بدنی، كه كاركرد های متفاوتی را بنابر جوامع مختلف بر دوش دارند، ابزار هايی برای جذابيت هستند اما اغلب هنوز نوعی مناسك ايجاد تعلق يا جدايی به حساب می روند.
اين ابزارها سبب پيوستن نمادين انسان به يك جماعت، يك طايفه و غيره می شوند. همچنين، سبب جدايی او از طبيعت محيطش می شود. اين ابزار ها، انسان را با قراردادن در جايگاه اجتماعی اش در جهان، انسان می كنند. برای نمونه، بافياهای افريقای غربی معتقدند بدون زخم هايی كه بر بدن خود وارد می كنند از حيوانات جنگل قابل تشخيص نيستند.
اين نوشتارها گاه يادآور ارزش های جامعه و جايگاه مشروع -89 :1392 ، هركس در ساختار اجتماعی است (لوبروتون ). گرچه به نظر می رسد، در جوامع امروزی بسياری از اين 87 تغيير شکل های بدن وجود ندارد و يا كاركرد قبلی خود را ازدست داده اند؛ اما در ميان همين نمونه های كاهش يافته هنوز هم انواع تاتو و خالکوبی و يا آرايش جايگاه خاصی در ميان انسان ها دارد.
واژه تاتو و خالکوبی مترادف با يکديگر نيستند. تاتو، درابتدا و در فرهنگ 2 نقش كردن تصاوير بر بدن است. واژه تاتو ريشه شناسی انگليسی چمبرز به معنی خالکوبی يا نقش كردن نشان و ِ تصاويری بر پوست تن آورده شده و معادل مفهومی از تکرار ً است. همچنين اشاره شده كه اين واژه احتمالا 3داغ در زبان مردمان جزاير پولينزی به وجود آمده است.
4 واژه تتو راه های مختلفی برای نقش كردن تصاوير بر بدن يا تاتو وجود دارد كه خالکوبی يکی از اين روش هاست. عمل تاتوكردن و واژه تاتو موضوع پژوهش بسياری از ريشه شناسان قرار ارجاع 5 گرفته است؛ در ميان آنها برخی ريشه آن را به طبل می دهند و برخی آن را واژه ای برگرفته از ريشه هلندی به معنای شليك سريع مواد يا توپ به خمره چوبی در ميخانه می دانند.
ديگر تعريف اين واژه، به سفر كاپيتان 6در شب برای نشانه گذاری 7 كوك به تاهيتی و اينکه در آنجا از تاتائو Cuyper پوست با رنگ استفاده می شده است، بازمی گردد ( .)در لغت نامه دهخدا تاتو مقابل واژه خالکوبی etl., 2010: 30 آمده است و «عملی است كه بدان بشره آدمی را نگارين كنند، بصور گل ها و يا حيوان و يا حروف. و آن به وسيله آجيدن بشره با سوزن و نيل پاشيدن بجای آجده باشد.
معادل اين كلمه «كبودزدن» و كلمه عربی «وشم» است». كلمه وشم اين گونه معنی شده است: «تغيير رنگ پوست بدن از ضربه و سقطه؛ خالکوبی كردن. خال و خط كوبيدن در دست و تن. فعل آن از باب ضرب است». در اين مقاله پس از بيان تاريخچه ای درباره تاتو، با به كارگيری در انسان شناسی هنر كوشيده 8 روش و نظريات فرانتس بوآس شده است تا علاوه بر آن كه مطابق با اين روش به توضيح ويژگی های صوری و ارزش های زيبايی شناختی هنر تاتو بپردازيم، برخی كاركردهای اين هنر را در ساختار فرهنگی و اجتماعی جامعه ايران بررسی كنيم.
همچنين پيش از تحليل براساس اين روش، بخشی از ترجمه های منابع مختلف درباره موضوع تاتو و قرارگرفتن آن در گستره هنر را با افزودن يادداشت هايی درباره اين كه آيا تاتو هنر است، آورده ايم. بنابراين پژوهش حاضر در بخش تاتو و هنر؛ آيا تاتو هنر است؟، بيشتر مبتنی بر ترجمه آثار منتشرشده در قالب كتاب هايی درباره تاتو است.
اهميت پرداختن به اين موضوع در اين است كه از يك سو رواج تاتو به عنوان هنر- حرفه در جامعه معاصر ايران، به ويژه در ميان جوانان انکارناپذير است و ازسوی ديگر، پژوهش درباره تاتو مطابق با منابع موجود بيشتر در حوزه مطالعات غربی قرار گرفته است، درحالی كه اين هنر نيز مانند بسياری از هنرهای ديگر دارای ويژگی های منطقه ای و فرهنگی خاص هر اجتماع است. بنابراين، هدف ما در اين پژوهش پاسخ به دو پرسش اساسی در حوزه انسان شناسی هنر، درباره تاتو است: ويژگی های زيبايی شناختی معمول برای هنر تا چه اندازه ًاولا با مدنظر قراردادن اين موضوع ً درباره تاتو قابل دريافت است؟ ثانيا كه تاتو علاوه بر ويژگی های زيبايی شناختی، وابستگی های فرهنگی و اجتماعی دارد، به بررسی تاتو در ساختار فرهنگی و اجتماعی پرداخته شده است.
پيشينه پژوهش پژوهش های انجام شده درباره تاتو به چند دسته تقسيم می شوند. دسته ای از اين پژوهش ها با پيش روی قراردادن توصيفی، به تعريف و دسته بندی نقوش و ً رويکردی صرفا طرح های موردنظر در اين هنر- حرفه می پردازند. شايان ذكر است كه اين توصيفات بيشتر در ميان مطالعات غيرايرانی درباره تاتو شکل گرفته است. در نمونه ای از اين مطالعات، كتاب “رازهای درونی نمای برجسته و روبه رشد و تاتوی در پاسخ به برخی پرسش های اساسی در زمينه 9″ هميشگی طرح ها و اجرای اين هنر و هدف از اين كار در ميان افراد مختلف می پردازد.
اين كتاب با اشاره به موضوع هميشگی بودن تاتو سؤالاتی از افراد را مطرح می نمايد تا از نقش های انتخابی خود اطمينان حاصل كنند. دسته ای ديگر از اين پژوهش ها در حوزه آسيب شناسی بيماری های پوستی هنرهای وابسته به بدن تاتو را نيز در ميان اين هنرها مطرح می كند. كتاب در سه بخش: 10” “بيماری های پوستی هنرهای وابسته به بدن تاتو، آرايش های دائمی و سوراخ كردن بدن تنظيم شده است؛ در هر بخش پس از بررسی تاريخ و فراگيری هريك از اين هنرها در ميان مردم فنون و ابزارهای ايجاد و رفع اين آثار و خطرهای پيش رو در اين هنر بررسی شده است. دسته سوم از اين پژوهش ها به معرفی و بحث درباره ريشه های فرهنگی و اجتماعی تاتو می پردازد.
كتاب “فرايند تغيير بدن: هنر و درباره معرفی و بحث درباره جهان اجتماعی 11″فرهنگ تاتو تاتو، جايگاه افراد تاتوكرده، تاتو به عنوان راهی برای كسب درآمد در جامعه و همچنين تاتو و تعاريف اجتماعی اين هنر است. نتيجه پژوهش يادشده، بر اين نکته تأكيد می كند كه جهان اجتماعی تاتو حول مركز محصولات منحصربه فرد فرهنگی اين هنر شکل می گيرد؛ آن گونه كه اشيای توليدی در بافت روابط متقابل اقتصادی يك فرهنگ شکل می گيرد. اين كتاب علاوه بر بررسی ارتباط تاتو با كج رفتاری های فردی، ويژهای دارای ً اجتماعی تاتو را نيز توضيح می دهد چراكه تاتو معمولا ويژگی هايی است كه بسياری از خصوصيات ديگر كنش های فرهنگی را به صورت هنر نمايش می دهد.

در پژوهش ديگری، نويسنده با پرداختن به ويژگی های تزييناتی چون تاتو به ويژه در ميان زنان و با اشاره به ويژگی های فرهنگی تاتو، اين تغيير 12 حالت در بدن را نمونه ای از تغييرات دائمی بدن برمی شمارد. پژوهش مذكور، تاتو را برآورنده سه هدف كلی به عنوان كنشی در فرهنگ های غيرغربی می داند. يکی از اين اهداف مرتبط با كنش های دينی و آيينی است، ديگری تاتوكردن برای شناخت اعضای وابسته به گروهی با كنش ها و مهارت های مشترك است و سومين، كاركرد اصلی تاتو در فرهنگ های قبيله ای و ويژگی حفاظتی و جادويی آن است. در بخش زن و تاتو در اين مقاله نيز موضوع موردنظر نقوش پرطرفدار و تفاوت های انتخاب نقوش در ميان زنان و مردان است.
مطالعات روشمند محور در اين حوزه بيشتر در مواردی اتفاق می افتد و نظريه كه تاتو يك كنش اجتماعی با سبك و سياق فرهنگی و ويژه اش فراتر از توصيفات دقيق و نمادشناسی های ِ تاريخی صرف، موضوع كار مردم شناسان قرار می گيرد. فعاليت های پژوهشی مردم شناسانی چون فرانتس بوآس دراين باره، تاتو را نمونه ای از كنش های آيينی و تظاهرات هنری در جوامع ابتدايی درنظر می گيرد كه مراحل گسترش و تحول را در زمينه های تکنيکی و فرهنگی پشت سر می گذارد.

مطالعات روش شناختی علمی در اين حوزه علی رغم حضور چندين و چندساله در پژوهش های غيرايرانی، هنوز در كشور ما درباره تاتو جای نگرفته است. بنابراين، اين پژوهش پس از بيان تاريخچه ای از اين هنر در جهان و باتوجه به ويژگی های زمينه ای اين هنر- حرفه در جامعه معاصر ايران با روش بوآس در انسان شناسی هنر، ويژگی های زيبايی شناختی و نقش آن را در ساختار اجتماعی جامعه بررسی می كند.

 

تاتو و هنر؛ آيا تاتو هنر است؟

 

هدف ما در اين بخش، بررسی برخی آموزه های هنر و ملاحظات آنها در رابطه با تاتو است. وقتی به تاتو فکر می كنيد، تاتو تصويری است كه بر سطحی نمايش داده شده است، نيز بر روی داوينچی درحالی كه نقاشی های هنرمندی همچون سطحی چون بوم نمايش داده شده اند! اما چه تفاوتی بين آنها وجود دارد؟ تاتو چه هنری به شمار می رود؟ همواره در ميان پژوهشگران هنر و كسانی كه كار هنری انجام می دهند، اغلب افراد می دانند كه هنر چيست اما نمی توانند آن را تعريف كنند.
هنر پيوندداشتن با هنر جهانی است. 19 در نظريه جهان هنر، چيزی هنر است كه بتواند با جهان هنر، تاريخ هنر، سنت هنر و هنرمندان در رابطه باشد. اما آيا تاتو در اين نظريه، هنر به شمار می رود؟ هرگاه ما به موزه هنر، تاريخ هنر و نقد هنر می انديشيم، به ندرت و يا شايد هيچ گاه تاتو را در ذهن نياوريم. باوجود موزه تاتو در سانفرانسيسکو، اين موزه بسيار نو ظهورتر از آن است كه در ميان موزه های تاريخ هنر به حساب آيد. بنابراين باتوجه به ) ؛ Arp, 2012: 55 استانداردهای جهان هنر، تاتو هنر نيست ( اما نبايد فراموش كرد كه تاتو در جهان معاصر همواره درحال رشد است و برای هنرمندان مشکل است كه تاتو را از حوزه هنر هنر به ما كمك می كند تا 20 بيرون بدانند. نظريه فرماليستی نمايش تاتو را فارغ از بافت و رابطه با هنرمند و مخاطب و تنها به عنوان ابژه هنری موردبررسی قرار دهيم. مطابق با نظريات فرماليستی، هنر نتيجه ويژگی های فرمی است. شايد تصاوير تاتو ازلحاظ برخورداری از ويژگی های بصری چون خط و سايه و بعد و پرسپکتيو كه در تركيب با يکديگر برانگيزاننده عاطفه زيبايی شناختی هستند، در نظريات فرماليستی جای گيرد. درواقع، فرماليست ها تاتو را تنها هنر بصری درنظر می گيرند

تاتو را می توان بدون هرگونه پيوندی با ً ). اما آيا واقعا Ibid: 55-56( مخاطب، فاعل آن و بافت و نوع جهان بينی شخص درنظر گرفت؟ هنر (اكسپرسيونيسم)، 21 در ارائه نظريات بيانی تولستوی از احساسی جهان شمول سخن می گويد. احساسی كه درابتدا در هنرمند به وجود می آيد، در كار هنری او بيان می شود و به مخاطب انتقال می يابد. تاتو در زمينه آموزه های اكسپرسيونيستی قوی تر عمل كرده است. اين واقعيت كه تاتو بر بدن شخص امکان افزودن وابستگی و رابطه و بافت را به تصوير ايجاد می كند، دراين باره مثالی ارپ وجود دارد و بنابراين ايجاد معنا می كند. آورده است: «دوستی دارم كه تصوير زنجير شکسته ای را بر شانه خود تاتو كرده است، اين تصوير به تنهايی شايد معنايی بر قسمتی از بدن ً نداشته باشد. اما اين فرد اين تصوير را دقيقا توسط همسر او موردجراحت ً خود تاتو كرده است كه قبلا قرار گرفته است. بنابر اين بوم نقاشی (فرد)، معنای عميق و دقيقی برای كار هنری می آورد كه چکيده ای از احساساتی )ibid: 56 عميق را برای مخاطب به همراه دارد.» ( حال اگر به اين موضوع بيانديشيم كه تاتو بر روی بدن فرد انجام می گيرد و اهميت اين جنبه نسبت به خود طرح و يا به شمار می رود نه 22 نحوه بيان آن بيشتر است، تاتو هنر اجرا هنر بصری.

برای مثال، در هنر اجرا، خواننده شعر می خواند مادامی كه می رقصد، راه می رود و يا صدای خود را تغيير می دهد. اكنون كه شخص بوم نقاشی درنظر گرفته شده، می توان تاتو را هنر اجرا درنظر گرفت؛ هنری كه پيوسته درحال حركت و ). از دلايل Arp, 2012: 58, Sanders, 1989: 151 تغيير است ( مهمی كه برای درنظرگرفتن تاتو به عنوان هنر اجرا وجود دارد، كار هنری اصيل است ً اين است كه مثال های اندكی از تاتو واقعا ). اكثر نقوش تاتو، نقوش كپی شده بر بوم بدن Arp, 2012: 59( زيبايی شناسانه تصوير ِ انسان است.

اگر تنها موضوع در ارزيابی باشد، بنابر اين پرداختن به تصوير به جاست و كار هنری اصيل، كار اوليه است. اكنون می توان منطقی به اين بحث پرداخت كه تصوير طراحی شده برای انجام تاتو كار نهايی نيست و تنها پيش طرح اوليه است؛ و اين سؤال پيش می آيد كه آيا هربار كه اين تصوير بر بدن شخصی تاتو می شود، تصويری اصيل به شمار می رود يا كپی است و فقط بر روی بدن اولين شخص اصالت دارد؟ در پاسخ به اين پرسش بايد درنظر داشته باشيم كه هر شخص به عنوان بوم تاتو موجودی منحصربه فرد است و نمی توان اين موضوع را كه اين فرد، مستقل از ديگری درحال حركت است و بوم نمايش دهنده هنر در هريك متفاوت است و راهی و روايتی جدا دارد، انکار كرد.

را درنظر موناليزا برای نمونه، يك كپی بسيار دقيق از بگيريد، اين تصوير به هرحال اصالت كار اوليه را نخواهد برای موناليزا سبيل می گذارد، مارسل دوشان داشت. اما اگر كار متفاوتی می شود. با آن سبيل لبخند موناليزا همان معنا را ندارد، بافت اثر و معنا تغيير كرده است. بنابراين هر تاتو حتی اگر كپی نيز باشد چون بر بدن فردی متفاوت تاتو شده متفاوتی را دارد. به بررسی بيشتر معنا در ً است معنای كاملا هنر تاتو در بخش های بعدی خواهيم پرداخت. گرچه شايد اين برداشت ها از تاتو با آموزه های فرماليست مطابقت نداشته باشد، اما تاتو هنری است درحال تغيير و حركت كه بوم نقاشی آن خلق معنا می كند و تصاوير به خودی خود برای رساندن معنای دقيق و كامل نقاشی، به تنهايی كافی نيستند.

بنابر آنچه بيان شد، اگر تاتو را اثری هنری درنظر بگيريم كه نه فقط در جامعه معاصر ما بلکه در ديگر جوامع امروزی به آن توجه شده و در هر اجتماعی نيز با درنظرگرفتن ويژگی های خاص فرهنگی آن و ساختار محيطی به صورت سبك ويژه ای در آن اجتماع تعريف می شود و معنايی دربردارد، محتمل است كه بتوان اين روش علمی را برای مطالعه اين هنر در جامعه معاصر خود به كار گرفت.

ويژگی های صوری در طرح ها و نقش های تاتو – نظم درباره نقوش تاتو آنچه از دوران گذشته همچون نقوش تاتوشده بر بدن كاهنه مصری، آمونت، آمده نظم رعايت شده قابل مشاهده ای است كه بدون شك نشانه مهارت هنرمند آن بوده، اما ازآنجاكه اين هنر با بدن انسان درارتباط است و اين نقوش هميشگی است، در ميان اين نقوش، نقوشی وجود دارد كه از تنگناهای فن و مهارت هنرمند، منظوم و دقيق بيرون نيامده و فقط به مددگفته هنرمند يا فردی كه اين نقش را بر تن دارد، می توان نقش را شناسايی كرد.
امروزه نيز ايجاد نظم و چيدمان نقوش و تركيب های مختلف در اين هنر، افزوده بر مهارت هنرمند از طريق پيشرفت های به خدمت هنر درآمده چه در مرحله طراحی و چه در ِعلمی مرحله اجرای نقوش، بر تن اعمال شدنی است. گاهی هم در طر ح های هندسی و هم در طرح های واقع گرايانه به استفاده .

منبع : پژوهش هنر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *